Donnerstag, 17. März 2016

Prawidłowe tłumaczenie polskich ocen na język niemiecki

Jak wygląda prawidłowe tłumaczenie polskich ocen na język niemiecki?

(Aktualizacja artykułu: 15.02.2018)

„Jak Pani tłumaczy oceny?“ – to pytanie Klienci zadają mi bardzo często. Co jestem w stanie zrozumieć, gdyż od prawidłowego tłumaczenia polskich ocen może zależeć dużo, na przykład otrzymanie pracy, uzyskanie nostryfikacji wykształcenia czy przyznanie miejsca nauki zawodu w Niemczech.

Dlatego też, dostając od Klientów świadectwa, dyplomy ukończenia studiów, suplementy do dyplomów, dyplomy mistrzowskie czy inne dokumenty, wystawione przez polskie szkoły czy uczelnie, zawsze szczególną wagę przykładam do tłumaczenia ocen i odpowiedniego wyjaśnienia różnic w systemie ocen.
Jest to istotne dlatego, że skale ocen w szkolnictwie polskim i niemieckim z jednej strony są (obecnie) podobne - bo sześciostopniowe, a z drugiej strony różnią się wyraźnie choćby samym nazewnictwem ocen i sposobem ich przyznawnia. Przykładowo - mimo sześciostopniowej skali w obydwu krajach - ocena celująca w niemieckim systemie wogóle nie istnieje – co często skutkuje tym, że niektórzy tłumacze przekładają tę ocenę błędnie jako sehr gut (czyli jako bardzo dobrą), argumentując, że przecież ocena bardzo dobra to jest właśnie najwyższa ocena w szkolnictwie niemieckim, czyli odpowiednik najwyższej oceny polskiej, którą jest ocena celująca.

Otóż nie.
Można by z drugiej strony oczywiście długo filozofować i wysuwać argumenty za i przeciw, ale fakty są stosunkowo oczywiste:

1.
Zadaniem tłumacza jest możliwie wierne przełożenie polskiego tekstu na język niemiecki. Ocena celująca nie może zatem być przełożona jako bardzo dobra, bo już takie tłumaczenie samo w sobie jest nieprawidłowe.

2.
Tłumacz powinien jednocześnie zadbać o to, aby osoba, czytająca tłumaczenie (czyli przeciętny niemiecki urzędnik), była w stanie zrozumieć rożnicę w systemie ocen i pojąć, że w szkolnictwie polskim ocena bardzo dobra jest dopiero na drugim miejscu po ocenie celującej.
Wynika to oczywiście z jednej strony ze skali ocen, która widnieje (drobnym drukiem) na każdym świadectwie (względnie jest wyjaśniona w suplemencie do dyplomu) i którą też należy przetłumaczyć, z drugiej strony ważne jest też odpowiednie wyjaśnienie różnic przez tłumacza.
W praktyce oznacza to, że dobre tłumaczenie jest opatrzone całą litanią odsyłaczy, dopisków i uzupełnień, aby wyjaśnić wszystko, co może wydać się niejasne dla potencjalnego pracodawcy, urzędnika w Jobcenter czy w urzędzie rozpatrującym wniosek o nostryfikację.
W zależności od celu, do którego tłumaczenie takie jest potrzebne, tłumacz musi zatem także odpowiednio dopasować dopiski.
Bardzo istotne jest, że dopiski takie muszą mieć charakter wyłącznie informacyjny: pod żadnym pozorem nie wolno tam zamieszczać sugestii odnośnie uznawalności czy subiektywnych spostrzeżen. Przetłumaczenie oceny celującej na bardzo dobrą byłoby, nota bene, właśnie taką subiektywną ingerencją.

3.
Tłumacz powinien stosować się do urzędowych zaleceń, dotyczących tłumaczenia ocen, które to potrafią bardzo ułatwić pracę.
Wytyczną taką stanowi przykładowo tłumaczenie polskich ocen na język niemiecki przez Zentralstelle für Ausländisches Bildungswesen – która to instytucja jest, z grubsza rzecz biorąc, odpowiednikiem polskiego Biura Uznawalności Wykształcenia.

Ocena celująca jest tam przetłumaczona jako ausgezeichnet, nie istnieje żaden synonim czy inna możliwość przetłumaczenia.
Dalej: ocena bardzo dobra i dobra nie budzą wątpliwości, sehr gut, gut – kropka.

Natomiast polemizować można jak najbardziej na temat tłumaczenia oceny dostatecznej – Zentralstelle podaje tłumaczenie hinreichend, które brzmi – bądźy szczerzy – dziwacznie. Synonimem jest tu stare, dobre i będące w normalnym użyciu befriedigend, którego to osobiście – po konsultacji z kilkoma urzędnikami, niemieckimi nauczycielami oraz z Wikipedią - zawsze używam.

W zależności od daty ukończenia szkoły pozostają jeszcze oceny mierna - mäßig (tłumaczenie Zentralstelle) oraz dopuszczająca – zulässig (tłumaczenie Zentralstelle). Tu wielu tłumaczy przekłada jedno i drugie jako mangelhaft – aczkolwiek z mojego punktu widzenia jest to błąd. Ocena mierna/dopuszczająca była/jest bowiem w Polsce oceną zaliczającą (pozytywną), natomiast niemiecka mangelhaft oznacza, że wymagania nie zostały spełnione – od oceny niedostatecznej różni się ona jedynie tym, że nauczyciel widzi wprawdzie szansę szansę poprawy, ale przedmiotu nie zalicza.
Zatem tłumacząc te oceny kieruję się tłumaczeniem Zentralstelle, czyli mäßig/zulässig. Na upartego można by to zastąpić ausreichend – ale osobiście tu stosuję się do tłumaczenia Zentralstelle.

Jesteśmy już na końcu skali ocen: ostanią oceną jest ocena niedostateczna. Zentralstelle podaje tłumaczenie unzureichend - i tu znowu można polemizowac, gdyż inne źródła podają popularniejsze ungenügend, a ponieważ jest to znowu synonim, i koniec końców tak czy inaczej ocena niezaliczająca, więc wsio rawno, można po prostu wybrać tę wersję, która wydaje się łatwiej strawna. Osobiście uważam, że ungenügend brzmi bardziej po ludzku, tłumaczenie zgadza się z nazewnictwem w szkolnictwie niemieckim, więc używam go, żeby już niepotrzebnie nie komplikować sprawy dla osoby czytającej tłumaczenie.

Reasumując, oceny tłumaczę następująco:

celujący – ausgezeichnet
bardzo dobry - sehr gut
dobry – gut
dostateczny – befriedigend
mierny/dopuszczający – mäßig/zulässig
niedostateczny – ungenügend

Uzupełnienie - oceny cyfrowe (13.09.2017).
Po rozmowie z jedną z moich Klientek zdecydowałam się uzupełnić niniejszy artykuł o jeszcze jeden szczegół: a mianowicie o kwestię ocen cyfrowych, która to skala ocen w Niemczech jest praktycznie odwrotna, to jest: jedynka (1) jest oceną najlepszą, szóstka natomiast (6) oceną najgorszą – co na pierwszy rzut oka wydaje się faktycznie dziwaczne. Z tym że logika pojawia się w momencie, gdy wyobrazimy sobie, że miejsce pierwsze (1) w jakichkolwiek zawodach czy konkursach jest lepsze od miesca szóstego (6). Oceny cyfrowe pojawiają się, przykładowo, w polskich suplementach do dyplomów ukończenia szkół wyższych. A suplementy są potrzebne w celu uznania (nostryfikacji) polskiego dyplomu. Niekiedy są one też oczywiście na innych dokumentach, typu świadectwa szkolne, dyplomy, certyfikaty czy zaświadczenia o uczestnictwie w kursach.

Oczywiście na tłumaczeniu przysięgłym tłumaczowi pod żadnym pozorem nie wolno samorzutnie odwracać skali ocen!
Można jednak postąpić dwojako:

1. Albo - wychodząc z założenia, że urzędnikowi, rozpatrującemu wniosek o nostryfikację, fakt, że skala ocen wypada odwrotnie, jest znany (bo jest) - nie dopisywać nic i zostawić wszystko tak, jak jest. Tym bardziej, że w punkcie IV.4. każdego suplementu jest przewidzianie miejsce na informacje o systemie ocen danej uczelni, którą to informację większość uczelni faktycznie zamieszcza. A ocena końcowa z całego toku studiów w punkcie IV.5. tak czy inaczej podana jest słownie.

2. Albo - drugi wariant - przy pierwszej ocenie cyfrowej zamieścić odsyłacz i albo wskazać na informacje w punkcie IV.4, albo – jeśli mamy do czynienia z innym dokumentem, krótko wyjaśnić, że polski system ocen cyfrowych jest odwrotny, opisać w punktach co i jak oraz podeprzeć się źródłem w postaci Rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 10 czerwca 2015 r. w tejże sprawie.


Jeśli mają Państwo pytania, lub jeśli potrzebne jest Państwu tłumaczenie świadectw lub innych dokumentów (lub najpierw kosztorys), to proszę o kontakt:


KONTAKT:
Mgr Anna Janas - tłumacz przysięgły (vereidigte/ermächtigte Übersetzerin)
info@lingua74.de
www.lingua74.de
Tel. 0561 - 475 86 91

Artykuł niniejszy został zainspirowan mailem od Czytelniczki, Pani Wiolety. Do uzupełnienia natomiast zainspirowała mnie moja Klientka, Pani Joanna - serdecznie dziękuję obu Paniom!

Kommentare :

  1. Dzień dobry :) A jak wygląda sprawa odwrotnego tłumaczenia ocen czyli z niemieckich na polskie?

    AntwortenLöschen
    Antworten
    1. Witam Panią,

      Pytanie jest uzasadnione, gdyż znowu stajemy przed problematyką różnych skali ocen, mimo, że
      najczęściej stosowany w Niemczech system ocen jest także sześciostopniowy (por. Wikipedia, ZAB, Bildungsministerium inne oficjalne źródła informacji).
      Oceny słowne w języku niemieckim nazywają się: sehr gut, gut, befriedigend, ausreichend, mangelhaft, ungenügend – czyli identycznie jak jak po polsku. Co oznacza, że można je w odwrotną stronę przetłumaczyć dosłownie.

      Jednak tłumacząc świadectwo szkolne (czy jakikolwiek inny dokument, na którym widnieją oceny) na język polski, dobrze jest w odpowiednim miejscu zamieścić odsyłacz i na dolnym marginesie wyjaśnić drobnym drukiem, że w niemieckim systemie ocen:

      - nie istnieje ocena „celująca” – czyli, że punktem kulminacyjnym skali ocen jest ocena „bardzo dobra”.
      - Zarówno stopień dopuszczający (ausreichend) jak i mierny (mangelhaft) następują po sobie i znajdują się przed stopniem niedostatecznym, przy czym tylko ocena mangelhaft jest oceną wymagającą poprawy.
      To ostatnie jest to o tyle istotne, że w Polsce obydwa określenia są używane jako zamiennik i dotyczą jednej i tej samej oceny jako (ostatniej oceny zaliczającej), przy czym do roku 1998/1999 obowiązywała ocena mierna, a od roku szkolnego 1999/2000 nazwa ta została zmieniona na (bardziej logiczny) stopien „dopuszczający”. W Niemczech natomiast oceny te następują po sobie na tym samym dokumencie.

      Oczywiście rodzaj, zakres i treść dopisków zależy od tego, kto będzie koniec końców to świadectwo oglądał i do jakiego celu. Przykładowo na polskich uczelniach pracownicy dziekanatów są często dobrze obeznani z zagranicznymi systemami ocen, zwlaszcza na uczelniach, cieszących się międzynarodową renomą.
      Z doświadczenia mogę jednak powiedzieć, że mimo tego takie dopiski wyjaśniające najczęściej są bardzo przychylnie przyjmowane przez urzędników, pracowników uczelni czy potencjalnych pracodawców w obydwu krajach. Wprawdzie faktycznie zdarza się, że osoby te posiadają znajomość systemu szkolnictwa kraju, z ktorego pochodzi kandydat, ale jeśli nie, to są całe szczęśliwe, że nie muszą mozolnie wyszukiwać informacji na własną rękę, często nie znając dobrze języka niemieckiego.

      Löschen

Tu możecie Państwo komentować lub stawiać pytania. Blog jest moderowany – Wasze komentarze i zapytania pokazują się po przeczytaniu i przyjęciu ich przez autorkę blogu.

© 2002-2018 lingua74

Blog Style by lingua74, Powered by Blogger

Diese Webseite verwendet Cookies. Mit der weiteren Nutzung erklären Sie sich damit einverstanden. Über Ihren Browser können Sie das Setzen von Cookies jederzeit deaktivieren. Das kann jedoch die Funktionen der Webseite einschränken. Weitere Informationen finden Sie in meiner Datenschutzerklärung.
Hier gelangen Sie zur Datenschutzerklärung von Google Inc. („Google“).
OK